Οι διαβολικές – Ζυλ Μπαρμπέ ντ’ Ωρεβιγύ

Πάντα μου έκανε εντύπωση πώς το κακό, το διαβολικό, το εκπορευόμενο από τα Νότια του Παραδείσου αποτελούσε πηγή έμπνευσης για ετερόκλητους καλλιτέχνες: για εκείνους που το προσεταιρίζονταν και για τους άλλους που το πολεμούσαν. Ο ντ’ Ωρεβιγύ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία: φανατικός καθολικός, ακραιφνής συντηρητικός / μοναρχικός που απεχθανόταν τη Γαλλική Επανάσταση και τις κατακτήσεις της, δείχνει παγιδευμένος στη «σκοτεινή πλευρά», καταγράφοντας με εντυπωσιακή λογοτεχνική ακρίβεια τα δεινά μιας ανθρωπότητας που υποκύπτει συνεχώς.

Τι κι αν στην εισαγωγή του επιχειρεί να μας πείσει περί του αντιθέτου; Ότι δηλαδή οι περίτεχνα διακοσμημένες ιστορίες του έχουν στόχο τους να καταδείξουν την παρουσία του κακού, του Σατανά, ο οποίος περιφέρεται αναμεταξύ μας διαφθείροντας τον άνθρωπο, τουτέστιν τον άντρα. Ο ντ’ Ωρεβιγύ δείχνει να προσελκύεται έντονα από τη σκοτεινή πλευρά του θηλυκού στοιχείου τοποθετώντας το στο επίκεντρο των ιστοριών του. Πρόκειται για ιστορίες εκδίκησης, μυστηρίου, παθών, αλλά όχι υπερφυσικού στοιχείου. Όσα περιγράφονται αποτελούν διηγήσεις και μάλιστα σε «ρεαλιστικό» πλαίσιο με τα ονόματα μόνο να απουσιάζουν.

Διότι εδώ κρύβεται το μυστικό, καθότι, προφανώς, ο διαφθορέας είναι πάντα το θήλυ. Στις έξι νουβέλες που απαρτίζουν αυτό το βιβλίο υπάρχει αυτό κοινό: όλες οι ηρωίδες -αν και όχι πάντα πρωταγωνίστριες- καίτοι ίσως υποφέρουν τα πάνδεινα, υφίστανται ταπεινώσεις, βάσανα και διωγμούς, κατορθώνουν τελικά να συμπαρασύρουν στην πτώση τους άντρες με τους οποίος τυχαίνει να σχετίζονται. Όχι πως οι άντρες είναι αθώοι, τουναντίον, αλλά σίγουρα τα κρίματά τους δεν αγγίζουν, δεν φτάνουν τη μεγαλειώδη Πτώση των θηλυκών. Εκείνοι είναι ελαττωματικά όντα, εκείνες είναι Διαβολικά. Εκεί που οι πρώτοι, έρμαια των παθών τους, θα υπογράψουν συχνά συμβόλαιο με τον Διάβολο, οι δεύτερες είναι ο ίδιος ο Μεφιστοφελής. Ακόμα και η αυτοκαταστροφή τους, η οποία επιτελείται βαρύγδουπα και ηχηρά, δεν τις αποκαθαίρει, καθώς το κίνητρό τους είναι η εκδίκηση ενός άντρα, οπότε και πάλι παραμένουν ηθικά αμφίσημες και εν τέλει βέβηλες. Ο άντρας αμαρτάνει, η γυναίκα πίπτει ανέλπιδα και οριστικά.

Ήδη ακούω απ’ τα θεωρεία τις αγανακτισμένες κραυγές των αγαπητών αναγνωστριών, αντιρρήσεις σχετικά με τον ρόλο των γυναικών, ταυτόχρονα με την απορία γιατί να διαβάσει κάποιος/ α αυτό το βιβλίο. Η άμεση απάντηση είναι: «Για την απόλαυση που προσφέρει η τέχνη του λόγου». Και στο επιχείρημα ότι είναι αδύνατον κάποια να απολαύσει ένα κείμενο που παρουσιάζει τις γυναίκες ως διαβολικά όντα, θα πω τα εξής: Αφενός, δεν διαβάζουμε λογοτεχνία γιατί συμφωνούμε πάντα και σε όλα με την οπτική του συγγραφέα και αφετέρου είναι κάτι άλλο που μας προσελκύει σ’ αυτή και συγκεκριμένα το αφηγηματικό ύφος του συγγραφέα. Εάν αυτό είναι ικανοποιητικό μπορούμε να συγχωρήσουμε τις όποιες διαφορές μας και να απολαύσουμε το συγγραφικό του ταλέντο. Εάν πάλι δεν είναι, τότε θα κυριαρχήσουν οι ιδεολογικές/ κοινωνικές μας αντιρρήσεις και το βιβλίο θα περάσει παραχρήμα στ’ αζήτητα, σε κάποιο σκονισμένο ράφι.

Εν ολίγοις, το συγγραφικό ταλέντο θα καθορίσει και την ισχύ των επιχειρημάτων μας και όχι το αντίστροφο. Εφόσον ισχύσει το αντίθετο, απλά δεν υπάρχει αρκετό ταλέντο. Και σ’ αυτή την περίπτωση το ταλέντο του ντ’ Ωρεβιγύ είναι υπερχειλίζον. Ο συγγραφέας κυριολεκτικά κεντάει, αναπτύσσοντας το θέμα του με «κατατηξίτεχνο» τρόπο, παρασύροντάς μας στους μαιάνδρους της ιστορίας του. Η έμφαση στις ψυχολογικές περιγραφές, στην ανάδειξη των εσωτερικών κινήτρων, αλλά και η μαεστρία στη δημιουργία ατμόσφαιρας είναι όντως αξιοσημείωτες και καθηλωτικές. Άλλο ένα σημείο άξιο προσοχής: συνήθως στις απλουστευμένες (και απλουστευτικές) λογοτεχνικές κατασκευές όπου κυριαρχεί το δίπολο καλού/ κακού, οι ήρωες είναι «χάρτινοι» τουτέστιν δισδιάστατοι, κάτι που δεν συμβαίνει στο λογοτεχνικό σύμπαν του ντ’ Ωρεβιγύ. Μολονότι οι γυναίκες στέκουν στον αντίποδα του θετικού, δεν σημαίνει ότι δεν διαθέτουν βάθος, δεν έχουν επενδυθεί στιλιστικά με τον ιδιαίτερο τρόπο του συγγραφέα. Σ’ αυτό εδράζεται η καλλιτεχνική ποιότητα του έργου, καθώς οι δύο πόλοι εναρμονίζονται, με συνέπεια η ύπαρξη του ενός να προϋποθέτει την παρουσία του άλλου. Οπότε, καταλήγουμε εκ νέου στη λογική του στέρεου οικοδομήματος που οφείλει να είναι το λογοτεχνικό έργο. Οι Διαβολικές γυναίκες, εν προκειμένω, είναι το θεμέλιό του κι όχι απλά κάτι περιφερειακό και αντικαταστάσιμο.

Για να το θέσω πρακτικά, ο φιλομοναρχισμός του και η γυναικεία διαβολικότητα είναι συμβάσεις (όπως στο θρίλερ το υπερφυσικό) τις οποίες εγώ τουλάχιστον είμαι διατεθειμένος να συγχωρήσω, έχοντας πειστεί ότι το αποτέλεσμα ανταποκρίνεται στις αισθητικές μου προσδοκίες. Και επειδή από απόψεις, θέσεις, ιδεολογίες έχουμε χορτάσει στην καθημερινότητά μας, ενώ από αισθητικής απόψεως «βαλλόμεθα πανταχόθεν», στο έργο τέχνης διατίθεμαι να παραβλέψω τις όποιες αντιρρήσεις μου, εφόσον ο αναγνώστης εντός μου κρίνει ότι το αποτέλεσμα τον δικαιώνει ως τέτοιο. Και στην περίπτωση του ντ’ Ωρεβιγύ αισθάνομαι δικαιωμένος ως αναγνώστης, όσο κι εκείνος ως συγγραφέας.

Advertisement

4 σκέψεις σχετικά με το “Οι διαβολικές – Ζυλ Μπαρμπέ ντ’ Ωρεβιγύ

  1. Θα πω μόνο ως αν αυτό το ίδιο κείμενο είχε γραφτεί από γυναίκα, θα το διάβαζα διαφορετικά. (Εάν, δηλαδή, ήταν κάτι τέτοιο δυνατόν.) Όπως, επίσης, αν ήμουν γυναίκα. Ποιος δεν υπόκειται σε περιορισμούς; Καταλαβαίνω πολύ καλά την επιθυμία να εξαίρουμε την απόλαυση της τέχνης υπεράνω της ιδεολογικής/ηθικής τοποθέτησης. Μα δεν είναι η τέχνη συνάρτηση της εποχής και της κουλτούρας της; Οπότε, βεβαίως μπορεί ένας συγγραφέας να είναι εξαιρετικός στυλίστας και, ταυτόχρονα, να μιλάει από θέσεις που αποτάσσομαι με όλο μου το είναι (- μου συνέβη με τον Ματωμένο Μεσημβρινό του Μακάρθυ που πραγματεύετει την παρουσία του απόλυτου κακού μέσα στον κόσμο όπως, νομίζω, κανείς άλλος.)

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s