Ο καθηγητής του πόθου – Φ. Ροθ

Ο Φ. Ροθ συγκαταλέγεται μεταξύ των ελαχίστων μεταπολεμικών συγγραφέων που μπορώ να διαβάσω άτυπτα – δίχως, δηλαδή, την ανάγκη να εφευρίσκω συνεχώς επιχειρήματα που να δικαιολογούν την ανάλωση πολύτιμου, ανεπίστρεπτου χρόνου που ακόμα και ένα σχετικά ολιγοσέλιδο βιβλίο απαιτεί. Η γενικότερη προβληματική του, αλλά πρώτιστα το αφηγηματικό του στιλ, με προσέλκυαν και συνεχίζουν να το κάνουν, από τα πρώιμα χρόνια της «αναγνωστικής αγωγής» μου ως τα χρόνια της ωριμότητας.

Έχοντας διαβάσει σχετικά πρόσφατα το εξαίσιο «Αμερικανικό ειδύλλιο» ήμουν προετοιμασμένος για μια ακόμα βουτιά στα «Κατά Ροθ» παγωμένα νερά της Αγίας Οικογένειας και του κανιβαλισμού που υφέρπει στις σχέσεις των δύο φύλων – κυρίως το δεύτερο σκέλος, δεδομένου πως ο Ροθ στον «Καθηγητή του πόθου» εστιάζει το μικροσκόπιό του στον αρχέγονο αυτόν πόλεμο. Το νυστέρι της γραφής του, για ακόμα μία φορά, αφαιρεί τα στρώματα λίπους προκειμένου να φτάσει στη ρίζα του προβλήματος, στον καρκίνο που κατατρώει τα σωθικά των σχέσεων ενός ζευγαριού.

Και όταν προσεγγίζει τη χαίνουσα πληγή, δεν την αφήνει στιγμή από τη ματιά και το άγγιγμά του, μη επιτρέποντάς της να επουλωθεί. Είναι αυτή ακριβώς η διαδικασία επούλωσης που απουσιάζει εκουσίως και παντελώς από τις κορυφαίες στιγμές του ως συγγραφέα. Η εξέλιξη (και η κατάληξη) στα βιβλία του Ροθ δεν ευφραίνει, δεν νουθετεί τον συνένοχο αναγνώστη, είναι συχνότερα εχθρική, παρεξηγήσιμη (απ’ όλους όμως: φεμινίστριες, μισογύνηδες, gay, straight κ.ο.κ.), αποδεικνύοντας πως ο πραγματικός καλλιτέχνης δεν λογοδοτεί σε κανέναν παρά μόνο στη Μούσα του!

Η αντρική ταυτότητα του συγγραφέα συνυφαίνεται με την εβραϊκή, δημιουργώντας αυτό το sui generis ύφος που τον χαρακτηρίζει στα περισσότερα έργα του. Η εναλλαγή κωμικού /τραγικού, το συναμφότερον, αποτρέπει αφενός την κραυγαλέα συναισθηματική αποφόρτιση ή/και ταύτιση του ανυπόμονου αναγνώστη που αναζητά να αναγνωρίσει το οικείο, προκειμένου να αισθανθεί ασφαλής και επαρκής. Αφετέρου, επιτρέπει στον συγγραφέα να υποβάλλει τα ερωτήματα των οποίων την απάντηση καλούμαστε εμείς, και όχι εκείνος, να δώσουμε.

Συν τοις άλλοις, οι εναλλαγές ιλαροτραγικού δυναμιτίζουν το αίσθημα ισορροπίας που ο αναγνώστης κατά τα ειωθότα αναμένει, μετακινώντας έστω και ακροθιγώς το βάρος από το γελοίο στο απεχθές, από το ευφρόσυνο στο πεισιθάνατο, ταράζοντας τα λιμνάζοντα ύδατα της εσωτερικής του απάθειας. Αυτή ακριβώς η ταλάντωση του εσωτερικού εκκρεμούς δημιουργεί στους μεθέξοντες των πραγμάτων αναγνώστες ένα όλβιο συναίσθημα πλησμονής.

Η πυξίδα της Τέχνης δεν δείχνει σχεδόν ποτέ τον Βορρά, καθώς η οπτική του συγγραφέα μετακινείται ανέμελα με… συνεπή ασυνέχεια στο τοπίο της δημιουργίας, συμπαρασύροντας τον αναγνώστη στο ταξίδι αυτό που δεν αναγνωρίζει ηθικές αρχές, σκοπούς και όρια ετεροκαθοριζόμενα – πλην εκείνων που η εσωτερική αναγκαιότητα του έργου επιβάλλει. Σκοπός της τέχνης (όχι βέβαια ο μόνος) είναι να γκρεμίσει τα στερεότυπα, να βομβαρδίσει ανηλεώς τις βεβαιότητες, να παίξει «εν ου παικτοίς», συμπαρασύροντας τον αναγνώστη στη διελκυστίνδα που αποτελεί την ουσία της ανάγνωσης.

Κι όμως, όλα αυτά τα ιδιαίτερα στοιχεία που αποτελούν το «ιδιώνυμο» της αφηγηματικής τέχνης του Ροθ, στο εν λόγω βιβλίο βρίσκονται «εν υπνώσει» θα έλεγα. Παρόντα μεν, αλλά περισσότερο ως επανάληψη ήδη γνωστών θεμάτων, με απροσδιόριστη οσμή μπαγιάτικης αποκάλυψης, ένα ανάλαφρο αεράκι εκεί που το βαρομετρικό προετοίμαζε τη διψασμένη ψυχή μας για καταιγίδα. Είχα την αίσθηση καθ’ όλη τη διάρκεια πως διάβαζα κάτι ποιοτικό αλλά χωρίς ψυχή, πως ο κατατηξίτεχνος συγγραφέας δεν αφηνόταν να αποδώσει το 100/% της υψηλής του τέχνης. Ίσως βέβαια, αν αυτό ήταν από τα πρώτα του βιβλία που διάβαζα να είχα διαφορετική άποψη, αλλά είχα την τύχη να έχω έρθει σε επαφή με τα κορυφαία του έργα εδώ και κάποια χρόνια.

Το αποτέλεσμα είναι πως έχει επέλθει, σ’ εμένα τουλάχιστον, ο κορεσμός -με σελίδες ασύγκριτου κάλλους- στο παρελθόν, οπότε το εν λόγω βιβλίο απλά λειτούργησε ως υπόμνηση του προτέρου κλέους. Κι ως τέτοιο, επέτυχε πλήρως τον σκοπό του. Εξίσου δεδομένο είναι όμως πως θα συνεχίσω να επανέρχομαι στην «πηγή», αναζητώντας στον σπουδαίο αυτόν δημιουργό την αφηγηματική κέλευθο που οδηγεί σε μία από τις χρυσοποίκιλτες πύλες του λογοτεχνικού Παραδείσου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s